دوشنبه 4 مرداد ماه در حالی که هوای گرم تهران به نسبت روزهای گذشته برای شهروندان تهرانی کاهش  دمای خوشایندی داشت، در برنامه گفتگوی داغ، میلاد اسلام زاده به عنوان مجری و سهیل مظلوم واجاری به عنوان کارشناس حوزه فناوری اطلاعات یکی از داغ ترین گفتگوهای برنامه صفر و یک با موضوع بانکداری الکترونیک را تجربه کردند.

در ابتدای این برنامه که راس ساعت 18 و به صورت زنده از شبکه هفت سیما بر روی آنتن رفت مرتضوی بانکداری الکترونیک را با دو ویژگی ارائه خدمات بانکی بصورت کاملا مستقل از زمان و مکان موضوعی دانست که از اوایل دهه 70 میلادی در دنیا شکل گرفت و طی این سال ها و به تدریج به اوج خود رسید و امروز بانکداری الکترونیک سهم قابل توجهی از تراکنش های مالی بازارهای جهانی را به خود اختصاص داده است. مرتضوی افزود ذکر این نکته نیز ضروری است که هر زمانی بحث بانکداری الکترونیکی را مطرح می کنیم می بایستی به دو حوزه زیرساخت ها و شبکه های ارتباطی و همچنین بسترهای سخت افزاری و نرم افزاری مورد نیاز که قرار است خدمات بر روی این بستر به کاربران و شهروندان ارائه شود نیز توجه شود و برای بررسی مسائل مترتب با حوزه بانکداری الکترونیک این دو حوزه نیز می بایستی به شدت مورد توجه قرار گیرند.

شریفی نیز با تایید تعریف ارائه شده از سوی مرتضوی و بیان این نکته که در کشور ما نیز بانکداری الکترونیک از اوایل دهه 70 هجری شمسی در دستور کار بانک ها قرار گرفته و امروز با حدود 19 سال سابقه در جایگاه قابل قبولی هستیم و از روند رشد این حرکت رضایت داریم،  به آمار و ارقامی برای بیان عملکرد دولت در طی این سال ها اشاره کرد و گفت : به عنوان نمونه در بحث کارت های بانکی ما از رقم 7.5 میلیون کارت بانکی در پایان سال 1383 به رقمی بالغ بر 91 میلیون و 500 هزار کارت فعال در شبکه بانکی کشور در پایان سال 1388 رسیده ایم، در بحث خودپردازها از 2800 دستگاه در سال 1383 به رقم 17600 دستگاه در پایان سال 1388 و در بخش پایانه های فروش نیز رشد پایانه های فروش از رقم 18300 دستگاه پایانه فروش در سال 1383 به رقمی بالغ بر یک میلیون و 165 هزار پایانه فروش فعال در پایان سال 1388 بیانگر عملکرد مثبت دولت در این حوزه می باشد. وی مجموع حجم تراکنش های مالی پایانه های فروش را در پایان سال 1388 رقمی در حدود 131 میلیارد و 729 میلیون ریال عنوان کرد و افزود در هدف گذاری که در بانک مرکزی صورت پذیرفته قصد داریم با ادامه این روند 50 % تراکنش های مالی را به لحاظ تعدادی از طریق بانکداری الکترونیک انجام دهیم که این موضوع تا حدود زیادی مشکلات مربوط به کمبود اسکناس در کشور را از بین خواهد برد.

در این بخش از برنامه سهیل مظلوم با طرح این سوال که با تعریف ارائه شده از بانکداری الکترونیک صحیح نیست آمار مربوط به خودپردازها را در عملکرد بانکداری الکترونیکی وارد کنیم ! چالش جدی را مطرح کرد که در ادامه برنامه محور اصلی صحبت های میهمانان برنامه گردید.

شریفی با تایید موضوع مطرح شده از سوی مظلوم گفت : نباید فراموش کنیم که خدمات الکترونیکی مستقل از زمان و مکان بر روی کانال های مختلفی از جمله اینترنت، پایانه های فروش، تلفن ثابت و همراه و ... قابل عرضه به شهروندان است و خودپردازها نیز به عنوان یکی از این کانال ها خدماتی از جمله پرداخت قبوض، مشاهده مانده حساب، انتقال وجه بین بانکی و ... را نیز فراهم آورده اند.

مرتضوی ضمن انتقاد از نگاه مهندس شریفی به مسئله گفت هیچ یک از کارشناسان بانکداری الکترونیک در هیچ جای جهان نقش خودپردازها را انکار نمی کنند اما واقعیت این است که خودپردازها و نقش آنها در نظام بانکداری الکترونیک کشور ما به قدری پررنگ شده و دوستان ما در بانک مرکزی به آمار و ارقان آن استناد می کنند که از نگاه من کارشناس اصل موضوع بانکداری الکترونیک به آن اندازه که می بایست مورد توجه قرار نگرفته است. واقعیت این است که در نظام بانکی ما شهروندان با در اختیار داشتن بیش از 91 میلیون کارت بانکی در عمل با استفاده از خودپردازها اسکناس دریافت می کنند و در نظام اقتصادی کشور هنوز وجه نقد سهم به سزایی از گردش مالی را به خود اختصاص داده است. این در حالی اسن است که به استناد آمارهای ارائه شده توسط بانک مرکزی، امروز به ازاء بیش از یک میلیون و 100 هزار پایانه فروش فعال در شبکه بانکی ما در سال تنها 220 میلیون تراکنش داریم. این یعنی اینکه برای هر پایانه فروش کمتر از روزی یک تراکنش، این اختلاف معنی داری است که باید به آن توجه جدی کرد، به استناد این آمار و ارقام به جرات می توان گفت ما خیلی عقب تر از آن جایی هستیم که امروز می توانستیم باشیم.

مرتضوی با اشاره به آیین نامه نظام بانکداری الکترونیک که در سال 1386 و در چارچوب اجرای برنامه چهارم توسعه از سوی دولت محترم و بانک مرکزی به کلیه بانک ها ابلاغ گردید گفت : به عنوان نمونه بر اساس این تکلیف برنامه ای قرار بوده که 20 % جمعیت کشور در پایان سال 1389 از خدمات کارت اعتباری استفاده کنند در حالی که امروز ما فقط 500 هزار کارت اعتباری در کشور توزیع کرده ایم و این رقم در مقابل بیش از 91 میلیون کارت خرید نقدی که دست مردم است یعنی اینکه هیچ کاری نکرده ایم.

شریفی نیز با تایید نکته ای که مرتضوی به آن اشاره کرد و در تکمیل این بحث گفت : درست است که ما نسبت به تعهدات برنامه ای عقب هستیم ولی مشخصا در مورد کارت های اعتباری مشکلاتی داشته ایم از جمله اینکه در سال 1387 بانک های کشور به لحاظ نرم افزار آمادگی ارائه این کارت ها را نداشتند، ضمن اینکه مقرر شده بود صدور این کارت ها از محل منابع درآمدی قرض الحسنه باشد که به دلیل محدودیت این منابع در عمل بانک ها برای این توسعه با محدودیت منابع مالی نیز مواجه بودند. اما امروز خوشبختانه بانک های کشور به آمادگی لازم در بحث زیرساخت های نرم افزاری رسیده اند و در خصوص تامین منابع مورد نیاز نیز بانک مرکزی تمهیداتی اندیشیده و به زودی به بانک ها ابلاغ خواهد شد و ما امیدوار هستیم در پایان سال 1389 بخشی از این عقب ماندگی را جبران کرده باشیم.

سهیل مظلوم در ادامه این بحث با انتقاد به موضوع مطرح شده از سوی مهندس شریفی این سوال را مطرح کرد که چگونه است بعد از 20 سال از  ورود نظام بانکی کشور به حوزه بانکداری الکترونیک ما هنوز عنوان می کنیم بانک های ما آمادگی نرم افزاری لازم را نداشته ایم، مگر کشور ما و نظام بانکی ما به تجارب سایر کشورها نگاه نمی کند و قرار است ما در اینجا همه چیز را از اول اختراع کنیم ؟

شریفی در پاسخ به این سوال گفت : درست است که ما در شروع حرکتمان کند بودیم و مشکلاتی داشته ایم اما امروز در جایگاه خوبی قرار داریم، بانک مرکزی در حوزه زیر ساخت امروز توانایی ارائه دو خدمت پایه سامانه ساتنا و همچنین انتقال وجه بین بانکی به صورت الکترونک را دارد که تحول بزرگی در نظام بانکداری الکترونیک کشور به همراه داشته است. به عنوان مثال در سال 1387 در مجموع در کشور بالغ بر 263 هزار حواله ساتنا با ارزشی در حدود 0.44 % GDP صادر شده که این رقم در پایان سال 1388 به رقم 4 میلیون و 660 هزار حواله و رقمی در حدود 1.24 % GDP رسیده است و بیانگر شتاب حرکت ما در طی دو سال اخیر بود.

در بخش پایانی برنامه سهیل مظلوم با اشاره به دو مجوزی که برای تاسیس بانک الکترونیک از سوی بانک مرکزی صادر شده اما در اجرا این محدودیت به وجود آمده که کل فعالیت بانک نمی تواند به صورت الکترونیک باشد و الزاما بایستی بخشی از فرایندها در دنیای فیزیکی انجام شوند، این سوال را طرح کرد که علت این تغییر رویکرد در بانک مرکزی چه بوده است ؟

شریفی در پاسخ به این سوال گفت : در شرایط کنونی به دلیل زیرساخت هایی از جمله شبکه شتاب، سامانه ساتنا و سامانه پایا، این امکان فراهم شده که بسیاری از خدمات به صورت الکترونیک ارائه شود اما هنوز در بخش هایی از جمله افتتاح حساب و یا واریز اولین موجودی به حساب محدودیت هایی هم به لحاظ اجرا و هم به لحاظ قانونی داریم که موجب شده این دو بانک نیز حداقل شعبی را به صورت محدود پیش بینی و افتتاح نمایند. از سوی دیگر توجه داشته باشید که در اکثر کشورهای پیشرفته دنیا حجم بالایی از تراکنش های مالی بر روی کارت های اعتباری است که منشاء آن نیز انگیزه شهروندان و تمایل آنها به خرید اعتباری است که بانک مرکزی فکر می کند با توسعه این خدمات در کشور رشد چشمگیری در سهم بانکداری الکترونیک نسبت به بانکداری سنتی داشته باشیم.

در بخش انتهایی برنامه مظلوم و مرتضوی ضمن انتقاد از موضوع مطرح شده عنوان کردند اولا موضوع کارت های اعتباری بحث امروز کشور نیست و حداقل 8 سال پیش کارت های ثمین به این منظور ارائه شد که به دلیل محدودیت های بانک مرکزی و نظام بانکی کشور نتوانست توسعه پیدا کند از سوی دیگر در ترقیب مردم و فرهنگ سازی برای استفاده از کارت های بانکی در خرید های روزمره ما با مشکلات فراوانی روبرو هستیم که بخشی از آن حل شده اما بخشی هایی نیز باقی مانده و در عمل وقتی اعتماد شهروندان به این موضوع سلب بشود جلب اعتماد آنها هزینه های سنگین تری را به نظام بانکی و نهایتا کشور تحمیل خواهد کرد که لازم است در این خصوص تمهیدات جدی اندیشیده شود.

متاسفانه برنامه گفتگوی داغ این دوشنبه درست در زمانی که به داغ ترین بخش های خود رسیده بود به دلیل اتمام مهلت برنامه نیمه کاره باقی مانده و به پیشنهاد میلاد اسلام زاده و موافقت میهمانان برنامه قرار شد در هفته آینده  نیز  این بحث ادامه پیدا کند.